Botanik incelemeler yapmak üzere, dikkatle baskı altında kurutulmuş, etiketlendirilmiş ve adlandırılmış bitki veya bitki parçaları koleksiyonu, bitkileri gösteren resim koleksiyonu, bitkileri tanıtan eser olarak tanımlanır Herbaryum.
Bu tanım size çok bilimsel ve sıkıcı geldiyse hemen sayfayı kapatmayın, elimde başka bir tanımı daha var. Bu uğraş aslında hepimizin ilk bilimsel çalışmalarından biridir. Herbaryum, hepimizin bildiği tabirle, bitki kurutmaktır. Özellikle genç kızların, kitap veya defterleri arasında çiçek kurutması bunun en basit örneğidir. Çoğu ne için yaptığını bile bilmez ama bilinçsiz bilim diye bir şey yoktur, bilim bilimdir.
Peki bilimsel olarak Herbaryum nasıl oluşturulur?
Bir herbaryum kurmak için yapılacak işlemler şunlardır:
1-Seçme; Derlenen örnekler, mümkün olduğu kadar tam ve normal olmalıdır.
2-Kurutma; Örneklerin her biri ayrı bir gömlek içine düzgünce yerleştirilmeli, iki gömlek arasında kuru kağıttan kalın bir tabaka bulunmalıdır; dokunulduğu zaman insana soğuk gelmeyen bitki, artık kurumuş demektir.
3- Etiketleme; Etiketler bitkinin derlendiği yerde yazılmalı, ve örnekten asla ayrılmamalıdır. Etikette bitkinin Latince bilimsel adı ve sistematikteki yerinde (familya adı) boyu, görünüşü, çiçeklerin rengi, derlendiği yer ve tarih vb gösterilmelidir.
4- Zehirleme; Böceklerden zarar görmemesi için örnekler süblimeli bir eriyiğe batırılmalı veya karbonsülfür buharından geçirilmelidir.
Dünyada büyüklü küçüklü binlerce herbaryum vardır. Bunların en eskisi 1588-1589 yıllarında, İsviçre'deki Basel Üniversitesi Botanik Enstitüsü'nde kurulan herbaryumdur. Daha sonra 1635'te Paris'te, 1729'da Torino'da, 1748'de Viyana'da herbaryumlar kurulmuştur.
Her birinde 2.8 - 6.5 milyon arasında bitki örneği bulunan büyük herbaryumlar ve bunlardaki bitki örnekleri sayısı;
1- Kew, İngiltere; Kraliyet Botanik Bahçeleri (6.5 milyon)
2- Leningrad, Rusya; İlimler Akademisi, Botanik Enstitüsü, Sistematik ve Bitki Coğrafyası Bölümü Herbaryumu (6 milyon)
3- Paris, Fransa; Milli Tabii İlimler Müzesi, Fanerogam Laboratuvarı (5 milyon)
4- Cenevre, İsviçre; Üniversite Botanik Bölümü ve Bahçesi (4 milyon)
5- Floransa, İtalya; Üniversite Botanik Enstitüsü Herbaryumu (3.5 milyon)
6- Washington, ABD; Birleşik Amerika Milli Müzesi - Botanik Bölümü (3.5 milyon)
7- New York, ABD; Botanik Bahçesi Herbaryumu (3 milyon)
8- Stockholm, İsveç; Devlet Tabii İlimler Müzesi - Botanik Bölümü (2.9 milyon)
Türkiye'de de üniversitelere, araştırma ve orta öğretim kurumlarına bağlı herbaryumlarda yüzbinlerce bitki örneği bulunmaktadır.
0 yorum: